Een bijzonder Gervens perceel: Eerdbergen

De middeleeuwse kampontginningen op de noordwest Veluwe rond Nijkerk en Putten hebben een gedrongen vorm. Veel compacter dan de meer zuidelijk gelegen kampontginningen van Barneveld of Scherpenzeel. De ligging van de natuurlijke dekzandruggen zijn daarbij bepalend geweest. Zo ook in Gerven en meer in het bijzonder perceel Eerdbergen. Dit eeuwenoude perceel met al even oude naam aan de westkant van Gerven onder Putten laat aan zijn vorm het historisch gebruik van duizend jaar boeren aflezen. Een artikel over perceelsvormen en -gebruiken die al eeuwen ‘uit de tijd’ zijn.

Artikel Eerdbergen

3 thoughts on “Een bijzonder Gervens perceel: Eerdbergen

  1. Beste heer Bijvank,

    Met grote interesse en plezier lees ik uw artikelen over de Gervens boederijen.
    Is er wellicht iets bekend over de bewoners van deze hoeven, zijn hier familienamen bekend?
    Zou het goed mogelijk kunnen zijn dat deze families ook vertrokken naar Duitsland, aangezien alleen oudste zoon de boerderij overnam?
    Bovenstaande zou van hulp kunnen zijn bij genealogie onderzoek mbt Fam. Gerfen/Gerven/Klein Gerven/Groot Gerven/Gervens

    Met vriendelijke groet,

    Mark Gerfen

    • Beste mijnheer Gerfen, beste Mark,
      Leuk om te lezen dat je mijn onderzoek en artikelen over de buurtschap Gerven waardeert. Over je vragen over de bewoners van de Gervense boerderijen in relatie tot genealogisch onderzoek het volgende:

      Meerdere boerderijen met de naam Gerwerdingen (Gerven)
      De boerderijnaam Gerwerdingen, later Gerven, komt meer voor in Nederland. Behalve in Putten komt de naam ook in oost Nederland voor: Gerwerding (1408) in Dieze nabij Zwolle, Gerwerdinck (1350) in Groenlo en Garwerdinck (1364) in Leesten bij Warnsveld (bron: B.H. Slicher van Bath (1972), Mensch en land in de middeleeuwen, deel II Mensch en omgeving. Arnhem. Pg. 251, 264 en 276). Waarschijnlijk is dit geen uitputtende lijst maar betreffen de mij bekende verwijzingen.

      Namen van bewoners van de Gervense boerderijen in Putten
      In een aantal historische bronnen worden namen van de boeren genoemd die op dat moment de Gervense boerderijen bewerkten en bewoonden. Vanaf de late middeleeuwen waren deze boeren veelal niet de horigen van de kloosters Elten en Paderborn maar feitelijk pachters van de gegoede burgerij die deze boerderijen in eigendom hadden. Deze stedelingen uit Harderwijk, Amersfoort, Amsterdam, etc. hadden zich wel te verhouden tot de kloosters, de daadwerkelijke eigenaren van de goederen. Veelal kochten zij zich vrij uit horigheid of betaalde oprukkingen (zie mijn artikel Stadse manieren op het platteland, maart 2013). Deze stedelingen hadden in alle gevallen een familienaam (Wolffsen, Van Nulde, Van Wijnbergen, Van Lamsvelt, etc.). De boeren die daadwerkelijk de erven bewoonden hadden in de 13e en 14e eeuw patroniemen of boerderijnamen maar de naam (van) Gerwerdingen of (van) Gerven kom ik in geen enkele bron tegen (wel: Cope van Gaghelwyc), zie: Schatting van de lande van Gelre voor de Veluwe (begin 14e eeuw) door P.N. van Doorninck (1905). De mij bekende bewoners van de Gervense erven in de 15e tot 17e eeuw hadden in alle gevallen een patroniem. Hieronder een overzicht van de bewoners van de Gervense erven in de 17e eeuw (bron: Gelders Archief, Kelnarijarchief, invent. nr. 37h: Lijst van inwoners van het ampt van Putten en de door hen bewoonde erven):

      Gardwardingen

      Claes Jacobs op Cleijn Coestapel (= Eltens Klein Koestapel)
      Bessel Guertss op groot Coestapel (= Eltens Groot Koestapel)
      Hijmen goertss op Gagelwyck (= Paderborns Gagelwijk, tegenwoordig een woning)
      Elbert tijssen op Cleyn gagelwyck (=verdwenen boerderij)
      Cas Thonyss op Garwardingen (= verdwenen Paderborns Middel Gerven)
      Henrijck Wolters op groot garwardingen (= Eltens Groot Gerven)
      Geert henrycks op Cleyn garwardingen (= Eltens Klein Gerven, tegenwoordig De Keut)
      Peel cornelis opte Lange mehen (= boerderij Langemheen)
      Cas Jacobs op Blarinhorst (= Paderborns Blarinkhorst)
      henryck Willems Oude Soegestraet op Brughmans Enck (=verdwenen boerderij)
      Henrijck Elbertss opte Maeten (= verdwenen boerderij)
      Thoniss gysbertss opte Kelder (= verdwenen boerderij)

      Andere bron: Gelders Archief, Hof van Gelre en Zutphen, invent. nr. 5721, Civiele processen 1707, nr. 12 (zaak tussen bewoner Groot Gerwerdingen, Pelgrom Wolffsen/Gerharda van Nulde versus de maalschap van het Hellerveld):

      Rick Bessels vermoedelijk boerderij Middel Gerven
      Wouter Henricks Boerderij De Huddinck (tussen Huinen en Gerven)
      Henrick Bessels Boerderij Rookhuizen (op Hell)
      Eijbert Driessen onbekend waar hij woonde
      Jan Everts Boerderij Klein Gerven

      Voorkomen van de naam (van) Gerven of (van) Gerfen
      Het is best opmerkelijk dat de naam (van) Gerven of verbasteringen daarvan niet of nauwelijks voorkomen in de omgeving van Nijkerk-Putten (bron: Meertens instituut, Nederlandse familienamenbank). Andere verwijzingen naar lokale boerderijnamen als Van Boeijen, (van) Dasselaar, (van) Renselaar, Van Hel, etc. komen wel veelvuldig in deze omgeving voor. Opmerkelijk omdat de naam Gerwerdingen een middeleeuwse naam betreft en dus al heel lang in dit gebied als boerderijnaam voorkomt. De reden hiervan is mij niet bekend.

      Verhuizing van vroegere bewoners van Gerven naar Duitsland
      Het is niet waarschijnlijk dat kinderen van de Gervense of Puttense boerderijen die de boerderij niet overnamen als gevolg van het heersende erfrecht, ver weg trokken (bijvoorbeeld naar Duitsland). Het is uiteraard niet uit te sluiten dat dit gebeurd kan zijn maar het was zeker geen gewoonte; het merendeel van de families bleven in de buurt (lokale steden of buurtschappen). Dit blijkt uit bijvoorbeeld ‘Register van overleden keurmedigen van de kelnarij van Putten 1389 -1681’ door E.L. Steinmeier, Barneveld, 1993.

      Ik hoop je met deze informatie geholpen te hebben en ben graag bereid tot een nadere toelichting. Veel succes met je onderzoek.

      Groeten,

      Peter Bijvank.

      • Beste Peter,

        Bedankt voor je zeer uitgebreide uiteenzetting, dit is zeker een goede hulp.

        Met vriendelijke groet,

        Mark Gerfen

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s